10 kluczowych obserwacji
Poniższe obserwacje i wnioski przytaczamy w niezmienionym brzmieniu z raportu IBE PIB (s. 5–8). To najgęstsza część publikacji — autorzy otwierają nią raport i do niej odsyłają na koniec. Numeracja rzymska pochodzi ze źródła; przy każdej obserwacji podajemy rozdział raportu, do którego odsyłają autorzy.
I. Zajęcia szkolnego doradztwa w klasach VII–VIII to innowacja instytucjonalna, która niesie z sobą istotny potencjał.
Doradztwo nie jest tak obłożone formalnościami – programem, wymogami – jak lekcje przedmiotowe. Wolne jest też od obciążeń w postaci presji na wyniki i konkretne rezultaty ze strony dyrekcji, samych uczniów oraz rodziców. W porównaniu z lekcjami przedmiotowymi doradztwo oferuje prowadzącym większą autonomię w doborze tematów oraz uwzględnianiu faktycznych potrzeb i możliwości uczniów konkretnej klasy. Sam doradca występuje w nieco odmiennej roli niż nauczyciel, co umożliwia położenie większego nacisku na wsparcie niż na nauczanie.
Zajęcia doradztwa sprzyjają bardziej działaniom nastawionym na rozwój (m.in. budowaniu kompetencji emocjonalno-społecznych) niż na przekazywanie wiedzy. To w tym tkwi największy potencjał szkolnego doradztwa. Odmienna formuła organizacyjna zdążyła na przestrzeni ostatnich lat zakorzenić się w szkolnym gruncie, choć nie wszyscy jeszcze dostrzegają możliwości, jakie oferuje. W doradcy warto zobaczyć kogoś bliższego postaci trenera niż nauczyciela pozbawionego dziennika i ocen.
→ patrz rozdz. 4 raportu
II. Istnieje duże i niezaspokojone zapotrzebowanie na doradztwo indywidualne.
Zdecydowana większość doradców deklaruje, że zdarza im się świadczyć doradztwo indywidualne (86%). Tylko co czwarty z nich robi to faktycznie w ramach pracy doradczej (27%). Zdecydowana większość działań z zakresu doradztwa indywidualnego realizowana jest bez wynagrodzenia lub w najlepszym wypadku pokątnie w ramach innych pełnionych funkcji – zwłaszcza pedagogicznych. Tak duża skala indywidualnego wsparcia dla uczniów świadczonego nieformalnie pokazuje dobitnie, że zapotrzebowanie jest tu jak najbardziej realne.
Ograniczony dostęp do doradztwa indywidualnego utrudnia wspieranie właśnie uczniów, którzy tego potrzebują najbardziej, tj. tych ze specyficznymi potrzebami, ograniczeniami czy talentami. W ich przypadku trafny wybór dalszej ścieżki edukacyjnej szczególnie mocno przekłada się na rozwinięcie potencjału, późniejszą jakość życia, poczucie spełnienia i satysfakcji zawodowo-życiowej. Jednocześnie możliwość wsparcia takich uczniów w ramach zajęć grupowych jest mocno ograniczona, właśnie ze względu na ową specyficzność.
→ patrz rozdz. 7 raportu
III. Istnieje duże zapotrzebowanie na narzędzia i materiały edukacyjne wysokiej jakości.
Dostarczanie narzędzi wysokiej jakości jest, obok szkoleń, głównym działaniem rozwojowym, jakie można zapewnić szkolnym doradcom. Narzędzia (testy, scenariusze zajęć) oraz materiały edukacyjne odgrywają w doradztwie większą rolę niż w przypadku lekcji przedmiotowych bazujących na podstawie programowej, podręcznikach, ale też określonych standardach kształcenia kadry nauczycielskiej. To, jakie tematy i w jaki sposób są realizowane na zajęciach, silnie zależy od tego, jakimi narzędziami dysponuje doradca. O ile istnieje dość duża liczba jakościowych materiałów edukacyjnych z obszaru zawodoznawstwa, to zdecydowanie brakuje aktualnych i rzetelnych narzędzi dla doradztwa rozwojowego.
→ patrz rozdz. 7 raportu
IV. Szkolne doradztwo może być istotnym narzędziem wzmacniania podmiotowości oraz proaktywnych postaw życiowych wśród uczniów w praktyce.
Wsparcie w wyborze szkoły to najbardziej konkretny i praktyczny z celów stojących przed szkolnym doradcą. Każdy ósmoklasista musi dokonać wyboru szkoły, ale nie każdy w równym stopniu potrzebuje w tym zakresie wsparcia doradcy. Wybór szkoły to złożony temat – mocno warunkowany w pierwszym rzędzie indywidualnie, ale też i lokalnie (m.in. przez dojazdy, liczbę szkół w zasięgu). Można wskazać dwa cele, które mają względnie uniwersalny charakter i powinny towarzyszyć wspieraniu uczniów w wyborze szkoły:
- wzmacnianie samoświadomości i podmiotowości poprzez rozwijanie umiejętności podejmowania własnych, urefleksyjnionych decyzji;
- kształtowanie elastycznego podejścia do planowania poprzez budowanie gotowości do dokonywania zmian w przyszłości oraz uczenia się na swoim doświadczeniu.
Wybór szkoły z różnych względów bywa dla jednych łatwiejszy, a dla innych trudniejszy. Dla wszystkich może być natomiast cenną lekcją podejmowania ważnych wyborów życiowych w niepewnej i dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości.
→ patrz rozdz. 5 raportu
V. Dokonanie „dobrego wyboru” szkoły oraz wsparcie doradcy w tym zakresie bywa szczególnie problematyczne w przypadku szkół branżowych.
Proces wyboru szkoły przebiega inaczej w przypadku liceum i szkoły branżowej – odwołuje się do odmiennych kryteriów oraz podlega odmiennym czynnikom wpływu (technikum sytuuje się pomiędzy nimi, ale bliżej liceum). Architektura systemu edukacyjnego oraz reguły przejścia pomiędzy rodzajami placówek sprawiają, że dzieci gorzej radzące sobie z nauką są często skazane na dokonanie wyboru w ramach ograniczonej puli szkół branżowych. Wymaga to od nich wcześniejszego podejmowania istotnych decyzji życiowych. Zły wybór szkoły branżowej generuje bowiem poważniejsze konsekwencje niż źle wybrana szkoła ogólnokształcąca – bardziej ogranicza możliwość kształtowania ścieżki edukacyjno-zawodowej w przyszłości.
Szkolne doradztwo powinno wspierać w wyborze szkoły wszystkich uczniów, którzy tego potrzebują. Jednak, uogólniając, uczniowie orientujący się na szkolnictwo branżowe bardziej i częściej potrzebują wsparcia, choć nie zawsze jest to potrzeba uświadomiona. Odmienność kryteriów wyboru oraz odrębność ścieżek w przypadku szkół branżowych wobec zazwyczaj dominującej liczebnie i statusowo grupy uczniów zorientowanych na wybór szkoły ogólnokształcącej stanowi istotne wyzwanie w kontekście grupowych zajęć.
→ patrz rozdz. 5 raportu
VI. Szkolne doradztwo może być istotnym narzędziem niwelowania nierówności szans edukacyjnych oraz wspierać efektywną alokację ludzkich zasobów (urzeczywistnianie potencjałów i predyspozycji uczniów).
Dobrze funkcjonujące szkolne doradztwo – zwłaszcza doradztwo indywidualne – przyczyni się do tworzenia warunków, w których wybory edukacyjno-zawodowe młodych ludzi będą w większym niż obecnie stopniu określane przez ich indywidualne zdolności i preferencje, a w mniejszym przez wykształcenie rodziców. To z kolei przełoży się na lepsze dopasowanie ścieżek edukacyjno-zawodowych do indywidualnego potencjału – pozwoli go uruchomić i uczynić z niego jak najlepszy użytek.
→ patrz rozdz. 7 raportu
VII. Brakuje elementarnego standardu kształcenia szkolnych doradców zawodowych.
Każda uczelnia oferująca studia w tym zakresie – przeważnie podyplomowe – realizuje program autorski. Jednocześnie pojawiają się liczne głosy na temat niskiej jakości kształcenia na przygotowujących do zawodu studiach podyplomowych, które często mają postać kursów e-learningowych. W sytuacji, w której z jednej strony nie ma podstawy programowej, podręczników, a prowadzący zajęcia dysponuje sporą autonomią, z drugiej zaś powinien on uwzględniać potrzeby konkretnych uczniów i lokalne uwarunkowania, przygotowanie doradcy do pracy nabiera szczególnej wagi.
→ patrz rozdz. 3 raportu
VIII. Poważnym zagrożeniem jest wysoka fluktuacja w zawodzie doradcy.
22% doradców spodziewa się, że w przeciągu najbliższych pięciu lat przestanie zajmować się doradztwem. Tylko 27% jest zdecydowanie przekonanych, że wciąż będą pracować jako doradcy.
→ patrz rozdz. 3 raportu
IX. Brakuje klarownej wizji, czym jest dziś szkolne doradztwo i czemu właściwie ma służyć.
Panuje duże zróżnicowanie opinii co do tego, jakie powinny być główne cele zajęć doradczych – zarówno wśród doradców, jak i dyrektorów szkół. Część z celów, które zdaniem obu tych grup powinny obecnie stanowić rdzeń działań doradczych, w ogóle nie mieści się w obszarze nakreślonym w rozporządzeniu MEN w sprawie doradztwa zawodowego.
→ patrz rozdz. 4 raportu
X. Istnieje spora grupa szkół podstawowych, w których zajęcia doradztwa zawodowego nie zdołały się jeszcze trwale zakorzenić.
W 22% szkół mamy do czynienia z doradztwem realizowanym przede wszystkim w ramach zastępstw. Przypadkowy i nieregularny tryb zajęć stanowi wymowny komunikat dla uczniów na temat rangi zajęć, które zostają sprowadzone do roli „zapychacza”. Wzmacnia to, dostrzegane przez wielu doradców, lekceważące podejście uczniów do zajęć.
→ patrz rozdz. 7 raportu · wartość 22% ma tabelę źródłową; w tekście publikacji padają też inne wartości — zobacz przypis
13 rekomendacji
Rekomendacje przytaczamy w niezmienionym brzmieniu z raportu (s. 9–14). Autorzy dzielą je na siedem głównych i sześć dopełniających.
Główne rekomendacje (1–7)
1. Ochrona odmiennej formuły zajęć, na której oparte jest szkolne doradztwo.
Ochrona nie oznacza zachowania ramy organizacyjnej w niezmiennym kształcie – pewne modyfikacje są zdecydowanie pożądane i przedstawione w punktach poniżej. Na ochronę zasługuje przede wszystkim autonomia prowadzącego zajęcia, działanie poza systemem ocen, możliwość uwzględniania potrzeb uczniów konkretnych klas oraz lokalnych uwarunkowań. Głównym zagrożeniem w tym kontekście jest zaś reorganizacja zajęć według typowo szkolnego schematu (zakładającego podstawę programową, oceny, podręczniki) i przez to upodobnienie do innych lekcji przedmiotowych.
→ patrz rozdz. 4 raportu
2. Wprowadzenie doradztwa indywidualnego na szerszą skalę i wydobycie go z instytucjonalnej szarej strefy poprzez zapewnienie finansowania pracy doradców w tym zakresie.
Szkolne doradztwo zawodowe już bywa, ale może być w znacznie większym zakresie narzędziem stymulującym mobilność społeczną oraz efektywniejszą alokację kapitału ludzkiego. Kluczowe znaczenie ma stworzenie ram dla indywidualnej pracy doradców z uczniami, która obecnie realizowana jest zazwyczaj bezpłatnie, w ramach innych obowiązków zawodowych lub po godzinach pracy oraz w stopniu dalece niewystarczającym.
Realizując ten postulat warto pamiętać, że nie wszyscy uczniowie potrzebują indywidualnego doradztwa w równym stopniu – niektórzy być może nie potrzebują go wcale, niektórzy zaś nie są na nie gotowi. Toteż w ramach ograniczania kosztów można rozważać rozwiązania pośrednie, jak choćby powiązanie liczby godzin doradztwa indywidualnego ze wskaźnikami dotyczącymi zgłaszanego zapotrzebowania, liczby uczniów z orzeczeniami, niskich wyników edukacyjnych czy lokalnych uwarunkowań ekonomiczno-społecznych.
Częściową realizacją powyższej rekomendacji jest wprowadzenie w lipcu 2025 r. w Karcie Nauczyciela zmiany, która pozwala uwzględniać doradcę zawodowego w liczbie etatów specjalistów w szkole.
→ patrz rozdz. 7 raportu
3. Opracowanie wysokiej jakości narzędzi nakierowanych na doradztwo rozwojowe.
Na stronie zpe.gov.pl można znaleźć kilkaset prezentacji na temat zawodów, ale nie ma tam ani jednego scenariusza zajęć czy testu diagnostycznego dla szkolnych doradców. Narzędzia takie powinny być rzetelne, dopracowane, oparte na współczesnych realiach i wiedzy oraz przetestowane w szkolnych warunkach. Opracowane narzędzia powinny podlegać cyklicznej rewizji, aby zachować wysoki poziom użyteczności. Warto, aby towarzyszył im program szkoleń – szkolenia to skuteczna forma upowszechniania nowych narzędzi.
→ patrz rozdz. 8 raportu
4. Zwiększenie liczby godzin doradztwa do 20 na rok w klasach VII i VIII.
Przyniosłoby to szereg pozytywnych efektów:
- łatwiejsze wpisanie doradztwa w siatkę zajęć (wymiar semestralny);
- podniesienie rangi zajęć;
- wzmocnienie motywacji doradców do podnoszenia kompetencji i trwałego związania z funkcją, a w konsekwencji – zmniejszenie fluktuacji w zawodzie;
- zredukowanie poziomu nieregularności i przypadkowości w organizowaniu zajęć doradztwa – doradztwo w takim wymiarze godzinowym trudno byłoby realizować wyłącznie w ramach zastępstw i zbiorowych wycieczek do pobliskich zakładów pracy;
- w ramach wspierania doradztwa rozwojowego można dopuścić prowadzenie dodatkowych godzin przy podziale klasy na dwie mniej liczne grupy – umożliwiałoby to większe skupienie na potrzebach konkretnych uczniów oraz efektywniejszą pracę typowymi dla tego nurtu metodami warsztatowymi, które najlepiej sprawdzają się w grupie kilkunastoosobowej.
→ patrz rozdz. 9 raportu
5. Systemowa redefinicja roli doradcy: od doradcy zawodowego w stronę doradcy rozwojowego.
Większy nacisk na działania wspierające uczniów w rozwoju i elastycznym planowaniu niż na doradzanie im na podstawie szybko dezaktualizującej się wiedzy na temat zawodów i rynku pracy: doradca-trener w miejsce doradcy-nauczyciela.
- Ten obszar stanowi dogodne pole dla działań i programów pilotażowych, w ramach których testowano by w praktyce rozwiązania wspierające rozwijanie kompetencji i praktyk spod znaku doradztwa rozwojowego (np. kształtowanie kompetencji społeczno-emocjonalnych, rozwijanie umiejętności pracy w grupie, wzmacnianie poczucia własnej wartości).
- Warto rozważyć symboliczną zmianę nazwy zajęć na taką, która nie będzie bezpośrednio nawiązywać do zawodu (zdaniem wielu rodziców i uczniów VII–VIII klasa to jeszcze nie czas na myślenie o wyborze zawodu), tylko kładła nacisk na samopoznanie i rozwój.
- Jednocześnie nie należy całkowicie usuwać elementów zawodoznawczych – klasycznie rozumiane doradztwo zawodowe może być wciąż użyteczne, zwłaszcza dla uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i rozwojowymi oraz tych skłaniających się ku szkołom branżowym.
→ patrz rozdz. 4 raportu
6. Poprawa jakości kształcenia doradców.
Powinna nastąpić m.in. poprzez wypracowanie podstawowych standardów kształcenia, w tym określenie obowiązkowych treści programowych, co wymusiłoby na uczelniach oferujących studia podyplomowe w tym zakresie przekazywanie wiedzy fundamentalnej oraz aktualnej.
Należałoby również przeprowadzić kontrolę jakości studiów podyplomowych kształcących w zakresie doradztwa zawodowego.
→ patrz rozdz. 3 raportu
7. Wprowadzenie ogólnopolskiego systemu elektronicznej rekrutacji do szkół ponadpodstawowych.
Obecnie panuje w tym zakresie rozdrobnienie systemów sięgające aż do poziomu powiatów – wypowiedzi doradców i dyrektorów szkół wskazują, że systemy te bywają mało przyjazne w użytkowaniu. Punktem wyjścia powinien być audyt istniejących systemów i oprogramowania oraz krytyczna analiza obowiązującej parametryzacji procesu rekrutacyjnego (m.in. wagi ocen na świadectwie). Audyt pozwoliłby wyłonić najlepszy spośród już istniejących systemów, który mógłby stanowić fundament dla rozwiązania ogólnopolskiego. Uwaga: ta rekomendacja ma charakter przyczynkowy i wymaga dalszego rozpoznania tematu.
→ patrz rozdz. 9 raportu
Rekomendacje dopełniające (8–13)
8. Aktualizacja rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego.
Zrewidowanie celów doradztwa i większe otwarcie na doradztwo rozwojowe, biorące pod uwagę zmiany na rynku pracy, a także doświadczenia doradców i potrzeby uczniów.
→ patrz rozdz. 4 raportu
9. Opracowanie materiałów edukacyjnych dla doradców oraz rodziców: jak mądrze wspierać dziecko w wyborze szkoły?
Opracowanie przez ekspertów w dziedzinie doradztwa, pedagogiki i psychologii młodzieży krótkiej broszury w formule „dos and don’ts” skierowanej do doradców oraz rodziców i informującej, jak odpowiedzialnie rozmawiać z dzieckiem i mądrze je wspierać w kwestii wyboru szkoły.
→ patrz rozdz. 5 raportu
10. Doradztwo na świadectwo.
Uwzględnienie doradztwa na świadectwie szkolnym jako przedmiotu do zaliczenia pozwoliłoby małym kosztem podnieść rangę zajęć oraz status samych doradców.
→ patrz rozdz. 7 raportu
11. Urządzenie w każdej szkole przynajmniej jednej sali sprzyjającej pracy warsztatowej i w podgrupach.
Dobrze, żeby była to przestrzeń z pustymi ścianami, na których można coś doraźnie zawieszać oraz z podłogą, na której można swobodnie usiąść (czystą i względnie ciepłą). Przede wszystkim zaś sala taka powinna być wyposażona w meble umożliwiające jej łatwą rearanżację, jak np. taborety na kółkach i ruchome stoły, które w razie potrzeby można szybko i łatwo formować w „wyspy”, półkola lub odsuwać pod ściany. Typowa sala lekcyjna jest przestrzenią mało przyjazną zajęciom opartym na metodach warsztatowych.
→ patrz rozdz. 6 raportu
12. Realizacja zajęć doradztwa w pierwszym semestrze VIII klasy.
W VII klasie kwestia wyboru szkoły jest tematem jeszcze na tyle odległym, że nie powoduje emocjonalnego zaangażowania uczniów. Natomiast pierwszy semestr VIII klasy to okres, kiedy temat ten zaczyna być przez uczniów traktowany poważnie, a jednocześnie wciąż jeszcze mają oni czas na spokojny namysł i dojrzewanie do decyzji.
→ patrz rozdz. 9 raportu
13. Realizacja badania eksplorującego temat wyborów edukacyjnych.
Badanie eksploracyjne dotyczące wyborów edukacyjnych podejmowanych przez uczniów klas VIII wykonywane wśród sześciu podgrup: wychowawców w szkołach podstawowych, wychowawców w szkołach ponadpodstawowych, uczniów klas VIII, uczniów szkół ponadpodstawowych, rodziców uczniów klas VIII, rodziców uczniów szkół ponadpodstawowych.
→ patrz rozdz. 5 raportu
Kogo badano i jak — metodologia i opis próby
Badanie IBE PIB składało się z dwóch etapów. Jesienią 2024 r. przeprowadzono 32 indywidualne wywiady pogłębione: 16 ze szkolnymi doradcami i 16 z dyrektorami szkół podstawowych — w dużym mieście, średnim i małym mieście oraz w gminie wiejskiej. Wiosną 2025 r. wykonano etap ilościowy na ogólnopolskiej reprezentatywnej próbie losowej 300 szkół podstawowych, podzielonej na cztery warstwy według wielkości szkoły i typu miejscowości. Ankiety elektroniczne wypełniło 300 doradców oraz 300 dyrektorów lub wicedyrektorów — z tych samych szkół; warunkiem udziału było co najmniej dwuletnie doświadczenie na stanowisku.
Wykresy 1–11 opisują samą próbę: kim są szkolni doradcy i jak trafili do tej roli. Typowy doradca w polskiej podstawówce to kobieta po czterdziestce, od kilkunastu lat pracująca w szkole, zwykle jako nauczycielka przedmiotowa — doradztwo jest dla niej dodatkową funkcją, pełnioną w niewielkim wymiarze godzin i najczęściej w jednej szkole. 97% doradców pełni w szkole również inne funkcje.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Mężczyzna | 12% |
| Kobieta | 87% |
| Nie chcę odpowiadać na to pytanie | 1% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Poniżej 30 roku życia | 1% |
| 30–40 lat | 16% |
| 41–50 lat | 50% |
| 51–60 lat | 30% |
| Powyżej 60 roku życia | 3% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| 2–5 | 7% |
| 6–10 | 15% |
| 11–20 | 30% |
| powyżej 20 | 48% |
Odpowiedzi doradców (N = 300). Kategoria zaczyna się od 2 lat, ponieważ co najmniej dwuletnie doświadczenie na stanowisku doradcy było warunkiem udziału w badaniu.
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| 2–3 | 14% |
| 4–5 | 26% |
| 6–7 | 27% |
| powyżej 8 | 33% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| 1 | 65% |
| 2 | 23% |
| 3 | 9% |
| 4 lub więcej | 3% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Dyrektor(ka) | 2% |
| Wicedyrektor(ka) | 3% |
| Bibliotekarz(-arka) | 4% |
| Psycholog(-ożka) | 5% |
| Wychowawca(-wczyni) świetlicy | 11% |
| Pedagog(-ożka) specjalna | 11% |
| Inne | 15% |
| Pedagog(-ożka) | 19% |
| Koordynator(ka) doradztwa | 34% |
| Wychowawca(-wczyni) | 38% |
| Nauczyciel(ka) przedmiotu | 57% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Etyka | 1% |
| Religia | 2% |
| Fizyka | 3% |
| Chemia | 4% |
| Muzyka | 4% |
| Biologia | 5% |
| Język angielski | 5% |
| Przyroda | 6% |
| Informatyka | 7% |
| Plastyka | 7% |
| Edukacja wczesnoszkolna | 8% |
| Matematyka | 8% |
| Edukacja dla bezpieczeństwa | 10% |
| Geografia | 11% |
| Technika | 11% |
| Język polski | 11% |
| Inny język obcy niż angielski | 12% |
| Wychowanie fizyczne | 12% |
| Historia | 16% |
| Wiedza o społeczeństwie | 16% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Temat doradztwa zawodowego wydawał mi się interesujący | 53% |
| Chciałem(-łam) wziąć udział w czymś, co będzie przydatne dla uczniów | 48% |
| Doradztwo wydawało się ciekawą odmianą od moich dotychczasowych obowiązków szkolnych | 35% |
| Rola doradcy(-czyni) dobrze współgra z funkcją, jaką do tej pory pełniłem(-łam) w szkole | 32% |
| Nie było nikogo innego, kto by się tego podjął | 21% |
| Podjęcie tej roli pozwoliło mi zwiększyć pensum oraz zarobki | 20% |
| Myślałem(-łam) o doradztwie zawodowym jako głównym obszarze mojej szkolnej aktywności | 8% |
| Inne | 3% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Ktoś inny mnie zachęcił | 3% |
| Dyrekcja mnie zachęciła | 42% |
| Nikt, to była moja własna inicjatywa | 55% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Posiadane/nabywane kwalifikacje formalne związane z obszarem doradztwa zawodowego | 87% |
| Czynniki osobowościowe (np. otwartość, łatwość nawiązywania kontaktu) | 44% |
| Doświadczenie w pełnieniu podobnej roli (np. pedagog, psycholog) | 22% |
| Wykazanie zainteresowania stanowiskiem przez dotychczasowego pracownika szkoły | 8% |
| Inne | 1% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Studia licencjackie | 6% |
| Studia magisterskie | 8% |
| Studia podyplomowe | 86% |
Studia i szkolenia doradców
Do zawodu przygotowują przede wszystkim studia podyplomowe (ukończyło je 86% doradców kształconych w zakresie doradztwa) — i to wokół ich jakości autorzy raportu zgłaszają najpoważniejsze zastrzeżenia: każda uczelnia realizuje program autorski, nie ma standardu kształcenia, a studia często mają postać kursów e-learningowych (obserwacja VII). Trzy czwarte doradców ocenia mimo to wiedzę ze studiów jako przydatną, a finansowanie studiów w dużej mierze pochodziło ze środków prywatnych.
Dokształcanie po studiach opiera się głównie na jednorazowych szkoleniach: 93% doradców korzystało z nich co najmniej dwa razy, podczas gdy z kursów cyklicznych co czwarty doradca nie skorzystał nigdy. Najchętniej wybierana forma to szkolenia online. Wśród organizatorów szkoleń dominują regionalne ośrodki doskonalenia nauczycieli.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Zdecydowanie przydatne | 30% |
| Raczej przydatne | 45% |
| Trudno powiedzieć | 14% |
| Raczej nieprzydatne | 8% |
| Zdecydowanie nieprzydatne | 3% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Głównie źródła prywatne (środki własne, od rodziny) | 41% |
| Głównie źródła zewnętrzne (środki szkolne, samorządowe, fundusze unijne) | 31% |
| Mniej więcej po równo ze źródeł prywatnych i zewnętrznych | 28% |
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: jednorazowe szkolenia/kursy · cykliczne kursy.
| Odpowiedź | Jednorazowe szkolenia/kursy | Cykliczne kursy |
|---|---|---|
| Nigdy | 2% | 26% |
| Raz | 5% | 18% |
| 2–5 razy | 36% | 37% |
| 6–9 razy | 24% | 7% |
| 10–20 razy | 18% | 8% |
| Więcej niż 20 razy | 15% | 4% |
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: szkolenia jednorazowe, np. warsztaty, webinaria, konferencje · cykliczne kursy.
| Odpowiedź | Szkolenia jednorazowe, np. warsztaty, webinaria, konferencje | Cykliczne kursy |
|---|---|---|
| Stacjonarne | 36% | 20% |
| Online | 55% | 42% |
| E-learning (bez kontaktu z grupą i prowadzącym na żywo) | 9% | 13% |
| Hybrydowe | 0% | 25% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Regionalne ośrodki doskonalenia nauczycieli | 56% |
| Ośrodek Rozwoju Edukacji/KOWEZiU | 39% |
| Organizacje/sieci/stowarzyszenia doradców | 29% |
| Inna placówka edukacyjna (np. szkoła, uczelnia) | 26% |
| Urząd Pracy | 25% |
| Eksperci, influencerzy w obszarze doradztwa zawodowego | 24% |
| Inne komercyjne podmioty szkoleniowe | 17% |
| Instytut Badań Edukacyjnych | 13% |
| Nie wiem, nie pamiętam | 11% |
| Inna organizacja pozarządowa (NGO) | 10% |
| Inne | 8% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: kursy i szkolenia · studia.
| Odpowiedź | Kursy i szkolenia | Studia |
|---|---|---|
| Zdecydowanie przydatne | 27% | 30% |
| Raczej przydatne | 59% | 45% |
| Trudno powiedzieć | 11% | 14% |
| Raczej nieprzydatne | 3% | 8% |
| Zdecydowanie nieprzydatne | 0% | 3% |
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Głównie źródła zewnętrzne (ze środków szkolnych, samorządowych, funduszy unijnych) | 31% | 52% |
| Mniej więcej po równo ze źródeł prywatnych i zewnętrznych | 32% | 26% |
| Głównie źródła prywatne (środki własne, środki od rodziny) | 37% | 11% |
| Nie wiem, trudno powiedzieć | 0% | 11% |
Czy doradcy lubią swoją pracę — i czy w niej zostaną
Doradcy w zdecydowanej większości lubią swoją pracę (85% odpowiedzi „zdecydowanie” lub „raczej lubię”) i uważają zajęcia za przydatne dla uczniów (89%). Podobnie oceniają to dyrektorzy (84%).
Równocześnie raport odnotowuje ryzyko wysokiej fluktuacji (obserwacja VIII): na pytanie o perspektywę pięciu lat tylko 27% doradców odpowiada „zdecydowanie tak”, a co piąty spodziewa się, że doradztwem zajmować się przestanie — w tym 5% nie chce już wtedy w ogóle pracować w szkole.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Zdecydowanie lubię | 48% |
| Raczej lubię | 37% |
| Trudno powiedzieć | 10% |
| Raczej nie lubię | 2% |
| Zdecydowanie nie lubię | 3% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Zdecydowanie tak | 27% |
| Raczej tak | 52% |
| Raczej nie | 12% |
| Zdecydowanie nie | 4% |
| Za pięć lat w ogóle nie chcę pracować w szkole | 5% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Zdecydowanie przydatne | 51% |
| Raczej przydatne | 38% |
| Trudno powiedzieć | 8% |
| Raczej nieprzydatne | 3% |
| Zdecydowanie nieprzydatne | 0% |
Odpowiedzi dyrektorów (N = 300). Pytanie zadane wyłącznie dyrektorom.
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Bardzo przydatne | 36% |
| Raczej przydatne | 48% |
| Trudno powiedzieć | 14% |
| Raczej nieprzydatne | 2% |
| Zdecydowanie nieprzydatne | 0% |
Po co szkolne doradztwo? Cele i dwa paradygmaty
Autorzy porządkują myślenie o doradztwie przez rozróżnienie dwóch podejść. Doradztwo zawodoznawcze bazuje na wiedzy o rynku pracy i zawodach — doradca jest tu bliżej roli nauczyciela. Doradztwo rozwojowe jest mniej zorientowane na wiedzę, a bardziej na kształtowanie kompetencji przekrojowych i postaw przydatnych przy podejmowaniu wyborów — doradca jest bliżej roli trenera. W praktyce podejścia te nie są rozłączne, ale raport wskazuje, że świadoma transformacja doradztwa w kierunku modelu rozwojowego wydaje się pożądana, bo wiedza o zawodach szybko się dezaktualizuje.
Pytanie o cele zajęć miało najbardziej rozbudowaną listę odpowiedzi w całej ankiecie — 18 możliwości, z których można było wskazać najwyżej pięć. Wyniki pokazują duże zróżnicowanie wyobrażeń o tym, czemu doradztwo ma służyć (obserwacja IX): nawet najczęściej wybierane cele — wsparcie w wyborze szkoły (58%) i poznawanie własnych zainteresowań i zdolności (57%) — nie mieszczą się w pierwszej piątce zdaniem niemal połowy doradców. Dyrektorzy widzą doradztwo nieco inaczej: znacznie częściej niż doradcy wskazują wiedzę o rynku pracy (64% wobec 35%) i poznawanie siebie (74%), rzadziej zaś kompetencje kluczowe (16% wobec 39%) czy wzmacnianie poczucia własnej wartości (20% wobec 37%).
Warta odnotowania jest też pozycja ostatnia: „Praca z oczekiwaniami rodziców” zamyka listę celów z wynikiem 5% wśród doradców i 7% wśród dyrektorów — choć, jak pokażą dane rozdziału 7, nieadekwatne oczekiwania rodziców to według tej samej kadry jedno z głównych wyzwań uczniów przy wyborze szkoły.
Odpowiedzi doradców (N = 300). Wersja pytania bez przekroju dyrektorów — porównanie doradców z dyrektorami znajdziesz w Wykresie 24.
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Wsparcie w wyborze szkoły ponadpodstawowej | 58% |
| Poznawanie własnych zainteresowań, zdolności, kompetencji | 57% |
| Nabywanie wiedzy dotyczącej zawodów | 40% |
| Budowanie świadomości roli kompetencji kluczowych (m.in. umiejętności komunikacyjne i analityczne, kreatywność) | 39% |
| Nabywanie wiedzy o ofercie i dostępnych ścieżkach edukacyjnych | 39% |
| Wzmacnianie poczucia własnej wartości uczniów | 37% |
| Nabywanie wiedzy dotyczącej rynku pracy (oczekiwań pracodawców, aktualnych trendów i zjawisk) | 35% |
| Kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze zmianami oraz trudnymi sytuacjami życiowymi i zawodowymi | 30% |
| Kształtowanie aktywnych postaw w obszarze edukacyjno-zawodowym | 27% |
| Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych | 24% |
| Rozwijanie umiejętności pracy w grupie | 22% |
| Rozwijanie umiejętności autoprezentacji | 21% |
| Nabywanie wiedzy, jak dbać o dobrostan psychiczny w pracy i życiu | 19% |
| Wsparcie techniczno-administracyjne w aplikowaniu do szkoły ponadpodstawowej | 11% |
| Poznawanie instytucji wspierających odnajdywanie się na rynku pracy (m.in. biura karier, urzędy pracy) | 11% |
| Tworzenie CV, budowanie portfolio | 10% |
| Praca z oczekiwaniami rodziców wobec wyborów edukacyjno-zawodowych dzieci | 5% |
| Inne | 0% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Wsparcie w wyborze szkoły ponadpodstawowej | 58% | 59% |
| Poznawanie własnych zainteresowań, zdolności, kompetencji | 57% | 74% |
| Nabywanie wiedzy dotyczącej zawodów | 40% | 43% |
| Budowanie świadomości roli kompetencji kluczowych (m.in. umiejętności komunikacyjne i analityczne, kreatywność) | 39% | 16% |
| Nabywanie wiedzy o ofercie i dostępnych ścieżkach edukacyjnych | 39% | 23% |
| Wzmacnianie poczucia własnej wartości uczniów | 37% | 20% |
| Nabywanie wiedzy dotyczącej rynku pracy (oczekiwań pracodawców, aktualnych trendów i zjawisk) | 35% | 64% |
| Kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze zmianami oraz trudnymi sytuacjami życiowymi i zawodowymi | 30% | 21% |
| Kształtowanie aktywnych postaw w obszarze edukacyjno-zawodowym | 27% | 18% |
| Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych | 24% | 18% |
| Rozwijanie umiejętności pracy w grupie | 22% | 17% |
| Rozwijanie umiejętności autoprezentacji | 21% | 31% |
| Nabywanie wiedzy, jak dbać o dobrostan psychiczny w pracy i życiu | 19% | 11% |
| Wsparcie techniczno-administracyjne w aplikowaniu do szkoły ponadpodstawowej | 11% | 6% |
| Poznawanie instytucji wspierających odnajdywanie się na rynku pracy (m.in. biura karier, urzędy pracy) | 11% | 18% |
| Tworzenie CV, budowanie portfolio | 10% | 23% |
| Praca z oczekiwaniami rodziców wobec wyborów edukacyjno-zawodowych dzieci | 5% | 7% |
| Inne | 0% | 0% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Wybór szkoły i rola rodziców
Wsparcie w wyborze szkoły to najbardziej konkretny i praktyczny cel doradztwa — ale nie uniwersalny: nie każdy uczeń potrzebuje go w równym stopniu. Zapytani o najważniejsze wyzwania uczniów doradcy wskazują przede wszystkim trudność w samodzielnym podjęciu decyzji (66%), zbyt wysokie lub zbyt niskie ambicje (48%), brak rozpoznania własnych predyspozycji (46%) — oraz nieadekwatne oczekiwania rodziców (41%; dyrektorzy wskazują je częściej: 53%).
Problematyczny wpływ rodziców przybiera według raportu trzy formy: narzucanie dziecku określonej ścieżki (zgadza się z tym 47% doradców), zawieszanie poprzeczki zbyt wysoko (42%) oraz — znacznie rzadziej — ocenianie możliwości dziecka zbyt nisko (12%). Raport odnotowuje przy tym w tekście, że zauważalność rodziców narzucających wybory rośnie z wielkością miejscowości: od 44% na wsi do 71% w największych miastach. Ta wartość pochodzi z prozy rozdziału 5 raportu — aneks tabelaryczny nie zawiera dla niej tabeli źródłowej.
Osobny podrozdział — „słoń w pokoju” — autorzy poświęcają wyborowi szkoły branżowej: przebiega on inaczej niż wybór liceum, częściej bywa koniecznością niż wyborem, a jego konsekwencje są poważniejsze (obserwacja V). To właśnie uczniowie orientujący się na szkoły branżowe, uogólniając, częściej i bardziej potrzebują wsparcia doradcy.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Trudności w samodzielnym podjęciu decyzji | 66% | 64% |
| Zbyt wysokie/niskie ambicje ucznia | 48% | 43% |
| Brak rozpoznania własnych predyspozycji i preferencji | 46% | 46% |
| Wybór konkretnej placówki szkolnej z kilku rozważanych o podobnym profilu | 43% | 41% |
| Nieadekwatne oczekiwania rodziców | 41% | 53% |
| Brak wiedzy na temat dostępnej oferty edukacyjnej | 12% | 5% |
| Techniczne aspekty aplikowania do szkół | 10% | 9% |
| Inne | 1% | 1% |
| Trudno powiedzieć | 0% | 1% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Zdecydowanie się zgadzam | 4% | 1% |
| Raczej się zgadzam | 8% | 15% |
| Trudno powiedzieć | 49% | 38% |
| Raczej się nie zgadzam | 31% | 36% |
| Zdecydowanie się nie zgadzam | 8% | 10% |
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Zdecydowanie się zgadzam | 8% | 7% |
| Raczej się zgadzam | 34% | 43% |
| Trudno powiedzieć | 44% | 38% |
| Raczej się nie zgadzam | 12% | 10% |
| Zdecydowanie się nie zgadzam | 2% | 2% |
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Zdecydowanie się zgadzam | 8% | 5% |
| Raczej się zgadzam | 39% | 46% |
| Trudno powiedzieć | 34% | 38% |
| Raczej się nie zgadzam | 18% | 10% |
| Zdecydowanie się nie zgadzam | 1% | 1% |
Warsztat pracy: metody doradców
Za najbardziej przydatne doradcy uznają „żelazną trójcę”: testy predyspozycji (62%), zajęcia warsztatowe w grupach (61%) i indywidualne rozmowy z uczniami (54%). W praktyce ta sama trójca prowadzi z jeszcze wyższymi wskazaniami (87% / 77% / 77%), ale do częstych praktyk dochodzą też metody rzadko uznawane za skuteczne — pokazy filmów (65% stosujących wobec 18% uznających za przydatne) i wspólne przeglądanie stron internetowych (53% wobec 6%). Autorzy wiążą to m.in. z realiami zajęć prowadzonych ad hoc na zastępstwach, gdzie wygrywają metody łatwe do zaimprowizowania.
Popularność testów raport tłumaczy ich dostępnością i pozorną łatwością użycia — z zastrzeżeniem, że rzetelne stosowanie testu wymaga omówienia wyników i przestrzeni na ich kwestionowanie, a dostępne bezpłatnie testy bywają przestarzałe.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Testy (osobowościowe, predyspozycji itp.) | 62% |
| Zajęcia warsztatowe w grupach | 61% |
| Indywidualne rozmowy z uczniami | 54% |
| Wizyty na targach pracy, targach edukacyjnych | 39% |
| Wizyty w szkołach ponadpodstawowych | 35% |
| Ćwiczenia rozwijające umiejętności/kompetencje | 35% |
| Zapraszanie do szkoły przedstawicieli zawodów | 34% |
| Wizyty w zakładach pracy | 32% |
| Zapraszanie do szkoły przedstawicieli/uczniów szkół ponadpodstawowych | 23% |
| Prowadzenie dyskusji | 22% |
| Gry edukacyjne | 22% |
| Pokazy filmów edukacyjnych | 18% |
| Zadania/projekty do samodzielnej realizacji (indywidualnej lub grupowej) | 13% |
| Wsparcie techniczne w aplikowaniu do szkół ponadpodstawowych | 11% |
| Wykłady, prelekcje | 8% |
| Wspólne przeglądanie stron internetowych | 6% |
| Inne | 0% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Testy (osobowościowe, predyspozycji itp.) | 87% |
| Zajęcia warsztatowe w grupach | 77% |
| Indywidualne rozmowy z uczniami | 77% |
| Ćwiczenia rozwijające umiejętności/kompetencje | 67% |
| Pokazy filmów edukacyjnych | 65% |
| Prowadzenie dyskusji | 65% |
| Wykłady, prelekcje | 55% |
| Wspólne przeglądanie stron internetowych | 53% |
| Zapraszanie do szkoły przedstawicieli/uczniów szkół ponadpodstawowych | 48% |
| Wizyty w szkołach ponadpodstawowych | 47% |
| Wizyty na targach pracy, targach edukacyjnych | 47% |
| Wsparcie techniczne w aplikowaniu do szkół ponadpodstawowych | 43% |
| Gry edukacyjne | 41% |
| Zapraszanie do szkoły przedstawicieli zawodów | 41% |
| Zadania/projekty do samodzielnej realizacji (indywidualnej lub grupowej) | 26% |
| Wizyty w zakładach pracy | 26% |
| Inne | 0% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Największe wyzwanie: praca indywidualna w szarej strefie
Na liście problemów doradcy najczęściej wskazują niską świadomość korzyści z doradztwa wśród uczniów (63%) — którą raport wiąże z niską pozycją zajęć w nieformalnej „szkolnej hierarchii przedmiotów”: doradztwo nie podlega ocenie, nie trafia na świadectwo, a bywa realizowane na zastępstwach, co sprowadza je do roli „zapychacza”.
Drugi problem — brak możliwości pracy indywidualnej (54%) — autorzy nazywają „smutnym paradoksem”: 86% doradców deklaruje, że zdarza im się świadczyć doradztwo indywidualne, ale tylko 27% robi to w ramach godzin pracy doradczej; 45% wspiera uczniów poza pensum i bez wynagrodzenia. Mniej więcej co dziesiąty dyrektor nie wie, że w jego szkole takie doradztwo w ogóle się odbywa. Najbardziej mogliby na nim skorzystać uczniowie ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi oraz dzieci ze środowisk defaworyzowanych — czyli dokładnie ci, których najtrudniej wesprzeć w formule grupowej.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Niska świadomość korzyści z doradztwa wśród uczniów | 63% | 53% |
| Brak możliwości pracy indywidualnej z uczniami / brak godzin na spotkania indywidualne z uczniami | 54% | 56% |
| Brak narzędzi wysokiej jakości (scenariuszy, testów, gier) | 45% | 30% |
| Nieregularność zajęć, brak stałego miejsca w siatce godzin lekcyjnych | 31% | 23% |
| Zbyt mała liczba godzin zajęć grupowych | 28% | 35% |
| Brak przygotowania do pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami | 13% | 7% |
| Trudność we współpracy z rodzicami | 12% | 19% |
| Inne | 3% | 2% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Tak | 86% | 70% |
| Nie | 14% | 30% |
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| W ramach godzin pracy jako doradca | 27% | 46% |
| W ramach godzin pracy przysługujących z tytułu innej funkcji szkolnej (np. jako pedagog, psycholog, wychowawca świetlicy) | 34% | 54% |
| Poza godzinami pracy przewidzianymi w pensum (bez wynagrodzenia) | 45% | 37% |
| Poza godzinami pracy przewidzianymi w pensum (z wynagrodzeniem zewnętrznym) | 43% | 6% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Nie ma na to przewidzianych godzin | 83% | 72% |
| Brak zainteresowania ze strony uczniów i ich rodziców | 38% | 29% |
| Doradca nie ma do tego odpowiednich materiałów (testów i innych narzędzi) | 17% | 6% |
| Doradca nie ma do tego przestrzeni (np. gabinetu) | 17% | 7% |
| Dyrekcja szkoły nie widzi takiej potrzeby | 14% | 12% |
| Doradca szkolny nie ma odpowiedniego przygotowania | 7% | 1% |
| Inne | 2% | 3% |
| Doradca nie widzi takiej potrzeby | 0% | 26% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Zdecydowanie się zgadzam | 59% | 51% |
| Raczej się zgadzam | 29% | 33% |
| Trudno powiedzieć | 7% | 12% |
| Raczej się nie zgadzam | 3% | 3% |
| Zdecydowanie się nie zgadzam | 2% | 1% |
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Zdecydowanie się zgadzam | 55% | 42% |
| Raczej się zgadzam | 33% | 40% |
| Trudno powiedzieć | 7% | 15% |
| Raczej się nie zgadzam | 4% | 2% |
| Zdecydowanie się nie zgadzam | 1% | 1% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Zdecydowanie tak | 17% |
| Raczej tak | 41% |
| Trudno powiedzieć | 18% |
| Raczej nie | 22% |
| Zdecydowanie nie | 2% |
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Zdecydowanie się zgadzam | 66% | 61% |
| Raczej się zgadzam | 22% | 27% |
| Trudno powiedzieć | 8% | 10% |
| Raczej się nie zgadzam | 2% | 1% |
| Zdecydowanie się nie zgadzam | 1% | 1% |
Skąd doradcy biorą narzędzia
Trzy główne źródła narzędzi i wiedzy to konkretne strony internetowe (83%; najczęściej wymieniane: Mapa Karier i baza scenariuszy ORE), szkolenia i kursy (71%) oraz wyszukiwarka internetowa (68%). Studia — choć ukończyła je zdecydowana większość doradców — jako źródło narzędzi wskazuje tylko 43%, co zdaniem autorów potwierdza ich nienajwyższą jakość. Z płatnych źródeł korzysta zaledwie 10% doradców, co wzmacnia rekomendację tworzenia bezpłatnych, publicznych narzędzi.
Najbardziej pożądane tematy scenariuszy zajęć pokrywają się z głównymi celami doradztwa: świadomy wybór szkoły (51%), autodiagnoza mocnych i słabych stron (45%) oraz wsparcie w wyborze ścieżki zawodowej i celów życiowych (40%).
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % wskazań |
|---|---|
| Konkretne strony internetowe (np. ORE, Mapa Karier) | 83% |
| Narzędzia uzyskane podczas zajęć dokształcających w zakresie doradztwa (szkolenia, kursy) | 71% |
| Wyszukiwarka internetowa, przeglądanie internetu | 68% |
| Narzędzia uzyskane podczas zajęć kształcących w zakresie doradztwa (studia) | 43% |
| Inni doradcy | 38% |
| Narzędzia, które sam(a) przygotowałem(-łam) | 38% |
| Portale społecznościowe/fora internetowe (grupy tematyczne) | 32% |
| Książki, podręczniki | 24% |
| Płatne źródła internetowe | 10% |
| Inne | 0% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Porównanie odpowiedzi doradców i dyrektorów (po N = 300).
| Odpowiedź | Doradcy | Dyrektorzy |
|---|---|---|
| Świadomy wybór szkoły ponadpodstawowej | 51% | 50% |
| Autodiagnoza – mocne i słabe strony, preferencje i predyspozycje | 45% | 48% |
| Wsparcie w wyborze ścieżki zawodowej i celów życiowych | 40% | 33% |
| Scenariusze do pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi | 24% | 3% |
| Radzenie sobie z porażką i niepowodzeniem | 24% | 37% |
| Komunikacja oraz budowanie relacji | 22% | 29% |
| Proaktywne podejście wobec zmian życiowych i zawodowych | 21% | 14% |
| Autoprezentacja, wystąpienia publiczne | 19% | 13% |
| Współpraca w grupie | 15% | 14% |
| Radzenie sobie ze stresem | 14% | 38% |
| Identyfikowanie preferowanych form uczenia się i współpracy | 7% | 9% |
| Radzenie sobie z przemocą/mobbingiem w szkole i pracy | 5% | 7% |
| Nie jestem zainteresowany(-na) scenariuszami zajęć | 1% | 0% |
Pytanie wielokrotnego wyboru — odpowiedzi nie sumują się do 100%.
Organizacja zajęć
Formalne minimum to 10 godzin doradztwa rocznie w klasie VII i w klasie VIII. 81% doradców realizuje dokładnie tyle; w niemal co piątej szkole udaje się wygospodarować godziny ponad minimum. Dla zdecydowanej większości doradców praca doradcza to niewielki ułamek etatu — 92% poświęca na nią nie więcej niż 10 godzin miesięcznie.
W większości szkół zajęcia odbywają się regularnie, na pierwszych lub ostatnich godzinach lekcyjnych (51%). Zarazem w 22% szkół doradztwo odbywa się przede wszystkim na zastępstwach (zobacz przypis) — przypadkowo i nieregularnie, co zdaniem autorów ma „same wady” z punktu widzenia jakości zajęć i obniża ich rangę w oczach uczniów (obserwacja X).
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: klasa 7 · klasa 8.
| Odpowiedź | Klasa 7 | Klasa 8 |
|---|---|---|
| Zimowy | 36% | 27% |
| Letni | 26% | 36% |
| Oba | 38% | 37% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Regularnie: na pierwszych/ostatnich godzinach lekcyjnych | 51% |
| Okazjonalnie: na zastępstwach | 22% |
| Regularnie: w innych godzinach | 14% |
| Okazjonalnie: w ramach zorganizowanych wyjść (np. wizyty w zakładzie pracy, wizyty na targach edukacyjnych) | 11% |
| W inny sposób | 2% |
| Okazjonalnie: w ramach godzin dyrektorskich | 0% |
Wyróżniony wiersz omawia przypis o rozbieżności w publikacji.
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| 5 h i mniej | 60% |
| 10 h i mniej | 32% |
| 11–20 h | 6% |
| Powyżej 20 h | 2% |
Z kim współpracują doradcy
Wewnątrz szkoły doradcy współpracują często lub bardzo często przede wszystkim z dyrekcją (89%) i wychowawcami (88%), nieco rzadziej z nauczycielami przedmiotowymi, pedagogami i psychologami — i tę współpracę oceniają dobrze. Na zewnątrz zdecydowanie najczęstszym partnerem są szkoły ponadpodstawowe (80% współpracuje z nimi często lub bardzo często) — często to one same wychodzą z ofertą, bo zabiegają o kandydatów.
Najbardziej niejednoznacznie wypada współpraca z rodzicami: 46% doradców współpracuje z nimi często lub bardzo często, ale 41% — rzadko, a 13% bardzo rzadko lub nigdy. Gdy do kontaktu dochodzi, jest zwykle oceniany dobrze (69% ocen pozytywnych). Jak podsumowują autorzy: głównym problemem w kontaktach doradców z rodzicami jest… ich brak.
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: z wychowawcami · z nauczycielami przedmiotowymi · z dyrekcją · z psychologiem szkolnym · z pedagogiem szkolnym (w tym pedagogiem specjalnym). W tabeli źródłowej raportu kolumny sumują się do 101 / 100 / 96 / 93 / 86% — inaczej niż w bliźniaczym Wykresie 45, który ma dodatkowy wiersz „Nie dotyczy”. Transkrypcja wierna źródłu.
| Odpowiedź | Z wychowawcami | Z nauczycielami przedmiotowymi | Z dyrekcją | Z psychologiem szkolnym | Z pedagogiem szkolnym (w tym pedagogiem specjalnym) |
|---|---|---|---|---|---|
| Bardzo często | 46% | 31% | 49% | 34% | 38% |
| Często | 43% | 43% | 40% | 36% | 34% |
| Rzadko | 11% | 20% | 6% | 17% | 11% |
| Bardzo rzadko | 1% | 5% | 1% | 5% | 2% |
| Nigdy | 0% | 1% | 0% | 1% | 1% |
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: z wychowawcami · z nauczycielami przedmiotowymi · z psychologiem szkolnym · z pedagogiem szkolnym (w tym pedagogiem specjalnym) · z dyrekcją.
| Odpowiedź | Z wychowawcami | Z nauczycielami przedmiotowymi | Z psychologiem szkolnym | Z pedagogiem szkolnym (w tym pedagogiem specjalnym) | Z dyrekcją |
|---|---|---|---|---|---|
| Zdecydowanie dobrze | 46% | 41% | 56% | 56% | 71% |
| Dobrze | 49% | 48% | 28% | 25% | 24% |
| Trudno powiedzieć | 5% | 11% | 9% | 4% | 2% |
| Źle | 0% | 0% | 0% | 0% | 0% |
| Zdecydowanie źle | 0% | 0% | 0% | 0% | 0% |
| Nie dotyczy | 0% | 0% | 7% | 15% | 3% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Bardzo często | 8% |
| Często | 38% |
| Rzadko | 41% |
| Bardzo rzadko | 11% |
| Nigdy | 2% |
Odpowiedzi doradców (N = 300).
| Odpowiedź | % odpowiedzi |
|---|---|
| Zdecydowanie dobrze | 15% |
| Dobrze | 54% |
| Trudno powiedzieć | 30% |
| Źle | 1% |
| Zdecydowanie źle | 0% |
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: z pracodawcami · z poradnią psychologiczną · z ośrodkiem doskonalenia nauczycieli · z urzędem pracy · ze szkołami ponadpodstawowymi.
| Odpowiedź | Z pracodawcami | Z poradnią psychologiczną | Z ośrodkiem doskonalenia nauczycieli | Z urzędem pracy | Ze szkołami ponadpodstawowymi |
|---|---|---|---|---|---|
| Bardzo często | 3% | 7% | 5% | 5% | 31% |
| Często | 24% | 31% | 24% | 18% | 49% |
| Rzadko | 46% | 39% | 43% | 37% | 16% |
| Bardzo rzadko | 18% | 13% | 14% | 15% | 3% |
| Nigdy | 9% | 10% | 14% | 25% | 1% |
Odpowiedzi doradców (N = 300); kolumny: z innymi doradcami · z organizacjami zrzeszającymi szkolnych doradców zawodowych.
| Odpowiedź | Z innymi doradcami | Z organizacjami zrzeszającymi szkolnych doradców zawodowych |
|---|---|---|
| Bardzo często | 8% | 6% |
| Często | 37% | 15% |
| Rzadko | 36% | 31% |
| Bardzo rzadko | 16% | 13% |
| Nigdy | 4% | 35% |
Powiązane opracowania
Dla rodzica ósmoklasisty przygotowaliśmy krótszą, osobną stronę o tym, jak kadra szkolna widzi rolę rodziców przy wyborze szkoły: Rodzice oczami szkolnych doradców.
Głos samych nastolatków — ponad 500 000 15-latków z 79 krajów — niesie nasze opracowanie raportu OECD o wymarzonych zawodach: Wymarzone zawody? Aspiracje zawodowe nastolatków a przyszłość rynku pracy.