Rodzice oczami szkolnych doradców

Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy zapytał kadrę polskich podstawówek o to, jak działa szkolne doradztwo zawodowe. W ankietach i wywiadach wątek rodziców wracał na tyle często, że zebraliśmy z raportu wszystkie zestawy danych, w których rodzice są tematem pytania albo znaczącą częścią odpowiedzi — jest ich osiem.

Ważne dla czytania wszystkich liczb na tej stronie: respondentami byli wyłącznie doradcy i dyrektorzy. Raport nie badał uczniów ani rodziców — tam, gdzie mowa o ich postawach, są to opinie kadry na ich temat.

Piszemy o tym nie po to, by kogokolwiek oceniać. Badani wielokrotnie zastrzegali, że opisywane wzorce dotyczą tylko części rodziców — a większość liczb na tej stronie mówi więcej o tym, jak zorganizowana jest szkoła, niż o samych rodzinach.

Kadra rozpoznaje trzy sytuacje, w których zaangażowanie rodzica przestaje pomagać: gotowy plan narzucony dziecku, poprzeczka zawieszona zbyt wysoko oraz — najrzadziej — niedocenianie możliwości dziecka. Z pierwszym stwierdzeniem zgadza się blisko połowa badanych, z ostatnim — kilkunastu na stu.

W tekście raportu (rozdział 5) pada jeszcze jedno spostrzeżenie: odsetek badanych dostrzegających rodziców, którzy narzucają dzieciom wybory, rośnie z wielkością miejscowości — od 44% zgadzających się (raczej lub zdecydowanie) na wsi do 71% w największych miastach. Ta wartość pochodzi z prozy raportu i nie ma tabeli danych źródłowych w aneksie, dlatego przytaczamy ją z tym zastrzeżeniem.

Gdy kadra wymienia przeszkody, z którymi mierzą się ósmoklasiści przy wyborze szkoły, na pierwszym miejscu stawia trudność w samodzielnym podjęciu decyzji, a „nieadekwatne oczekiwania rodziców” lądują w ścisłej czołówce — wskazuje je 41% doradców i ponad połowa dyrektorów.

Zestawienie tych dwóch tabel pokazuje ciekawe napięcie: choć oczekiwania rodziców są uznawane za jedno z głównych wyzwań uczniów, „praca z oczekiwaniami rodziców” zamyka listę celów, jakie kadra stawia zajęciom z doradztwa. Szkoła widzi problem — ale rzadko planuje z nim pracować.

Najcenniejsza forma doradztwa — indywidualna rozmowa doradcy z uczniem, czasem wspólnie z rodzicem — w większości szkół odbywa się nieformalnie albo wcale. Tam, gdzie jej nie ma, najczęstszym powodem jest brak przewidzianych godzin; na drugim miejscu kadra wymienia jednak „brak zainteresowania ze strony uczniów i ich rodziców”.

Dla rodzica to praktyczna wskazówka: jeśli szkoła oferuje możliwość takiej rozmowy, sygnał „jesteśmy zainteresowani” realnie zwiększa szansę, że rozmowa się odbędzie. Autorzy raportu odnotowują, że spotkanie doradcy z rodzicem bywa kluczowe zwłaszcza przy dzieciach ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi.

Niemal połowa doradców deklaruje częsty kontakt z rodzicami, ale ponad połowa widuje ich rzadko, bardzo rzadko albo wcale. Za to sama jakość tych kontaktów wypada dobrze: gdy już dochodzi do rozmowy, siedmiu na dziesięciu doradców ocenia ją pozytywnie, a źle — co setny.

Wniosek autorów raportu jest wprost: największym problemem w relacji doradców z rodzicami jest brak kontaktu, nie jego przebieg. Wielu rodziców po prostu nie wie, że w szkole dziecka pracuje doradca zawodowy — dobrą praktyką opisaną w badaniu jest przedstawianie doradcy rodzicom na zebraniach. Warto o niego zapytać wychowawcę.